„Ciemnia” to potoczna nazwa badania widzenia zmierzchowego i wrażliwości na olśnienie. Sprawdza ono funkcjonowanie wzroku w warunkach ograniczonego oświetlenia oraz reakcję na intensywne źródła światła — sytuacje dobrze znane osobom prowadzącym po zmroku.
Badanie jest częścią oceny narządu wzroku, a nie psychotestem. Nie każdy posiadacz prawa jazdy musi je wykonywać. Zakres zależy od kategorii prawa jazdy, rodzaju pracy, stanu wzroku i podstawy badania lekarskiego.
Co sprawdza badanie widzenia zmierzchowego?
Widzenie zmierzchowe oznacza zdolność rozpoznawania obiektów przy niewielkiej ilości światła. Ma znaczenie podczas jazdy nocą, o świcie, o zmierzchu, w tunelu i przy słabo oświetlonej drodze. Wynik pomaga ocenić, czy kierowca prawidłowo dostrzega szczegóły po przystosowaniu wzroku do ciemniejszych warunków.
Nie jest to zwykłe odczytywanie liter z tablicy okulistycznej. Ostrość wzroku w jasnym pomieszczeniu może być prawidłowa, a trudności mogą pojawiać się dopiero po ograniczeniu oświetlenia.
Na czym polega badanie wrażliwości na olśnienie?
Olśnienie występuje, gdy silne światło chwilowo pogarsza widzenie. W ruchu drogowym może je powodować między innymi reflektor pojazdu jadącego z naprzeciwka, światła odbite od mokrej nawierzchni albo gwałtowne przejście z ciemności do jasnego otoczenia.
Badanie ocenia zdolność rozpoznania bodźca wzrokowego w obecności źródła światła. Dokładna procedura zależy od użytego urządzenia. Należy wykonywać zadania zgodnie z instrukcją i nie próbować przyspieszać adaptacji wzroku.
„Ciemnia” nie kończy się osobnym orzeczeniem o zdolności do kierowania. Jej wynik jest jednym z elementów, które uprawniony lekarz bierze pod uwagę przy wydawaniu orzeczenia lekarskiego.
Kto musi wykonać badanie „ciemni”?
Przepisy przewidują ocenę widzenia zmierzchowego i wrażliwości na olśnienie między innymi w szerszych wymaganiach wzrokowych dotyczących:
- kandydatów i kierowców kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D i D+E,
- osób wykonujących przewóz drogowy,
- osób ubiegających się o zezwolenie na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym lub przewożącym wartości pieniężne,
- innych osób, jeżeli obowiązek wynika z właściwej podstawy badania lub oceny lekarza.
Kierowcy zawodowi często spotykają się z tym badaniem w ramach medycyny pracy. W cenniku może być ono wyszczególnione osobno albo uwzględnione w pakiecie badania lekarskiego.
Czy badanie jest potrzebne przy prawie jazdy kategorii B?
W przypadku standardowego badania osoby ubiegającej się o kategorię B badanie widzenia zmierzchowego nie jest rutynowo wymagane. Rozporządzenie wskazuje jednak sytuacje, w których należy je wykonać: po wszczepieniu soczewki wewnątrzgałkowej, po laserowej korekcji wady wzroku albo gdy istnieją inne powody wynikające z badania lekarskiego.
Inaczej wygląda sytuacja osoby, która posiada kategorię B, ale wykonuje pracę kierowcy lub zarobkowy przewóz osób. Wówczas znaczenie ma cel badania, a nie sama litera wpisana w prawie jazdy. Przykładem są kierowcy Taxi, Uber i Bolt — więcej informacji zawiera poradnik o badaniach dla kierowców przewozu osób.
Jak wygląda badanie widzenia zmierzchowego?
- Przygotowanie stanowiska. Osoba badana otrzymuje instrukcję i zajmuje miejsce przy aparacie.
- Adaptacja wzroku. Wzrok potrzebuje czasu, aby przystosować się do zmniejszonego oświetlenia.
- Rozpoznawanie bodźców. Badany informuje, kiedy i w jaki sposób dostrzega prezentowane znaki lub kształty.
- Ocena olśnienia. Kolejna część sprawdza widzenie w obecności intensywnego źródła światła.
- Zapis wyniku. Wynik trafia do dokumentacji wykorzystywanej przez lekarza.
Czas zależy od urządzenia i wymaganej adaptacji. Samo wykonywanie zadań jest zwykle krótkie, ale nie należy skracać czasu przygotowania, ponieważ wpływa on na wiarygodność wyniku.
Jak przygotować się do „ciemni”?
- przyjdź wypoczęty i daj oczom odpocząć przed badaniem,
- zabierz okulary lub soczewki używane podczas prowadzenia pojazdu,
- poinformuj o przebytej operacji oka, laserowej korekcji wzroku lub wszczepieniu soczewki,
- zgłoś przyjmowane leki i dolegliwości wzrokowe, zwłaszcza trudności podczas jazdy nocą,
- nie odstawiaj samodzielnie leków i nie używaj kropli do oczu tylko po to, aby zmienić wynik,
- unikaj alkoholu i innych substancji wpływających na reakcję oraz widzenie.
Na badanie nie trzeba przychodzić na czczo. Jeżeli wcześniej wykonano konsultację okulistyczną, warto zabrać jej wynik, zwłaszcza gdy badanie dotyczy choroby oka lub kontroli po zabiegu.
Ile kosztuje badanie „ciemni” w Szczecinie?
Według aktualnego cennika gabinetu samo badanie widzenia zmierzchowego i wrażliwości na olśnienie kosztuje 80 zł. Pakiet kierowcy zawodowego obejmujący badanie psychologiczne, lekarskie i „ciemnię” kosztuje 400 zł.
Badanie można wykonać w gabinecie Ecosaure przy ul. Monte Cassino 30 w Szczecinie. Podczas rejestracji podaj kategorię prawa jazdy i cel badania, aby potwierdzić właściwy zakres oraz dostępny termin. Dane znajdziesz na stronie Kontakt.
Podstawa prawna i źródła
Wymagania dotyczące narządu wzroku, w tym widzenia zmierzchowego i wrażliwości na olśnienie, określa załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 5 grudnia 2022 r. w sprawie badań lekarskich kierowców. Zasady badań osób wykonujących przewóz drogowy opisuje także ustawa o transporcie drogowym.
FAQ